توجه قرار داده وگفته است : وقتي نفس پاك شود أنوار الهى شخص را فرو مىگيرند وچون آهن سرخى كه در مجاورت آتش خاصيت سوزاندن مىيابد ، أو نيز در أجسام ونفوس تأثير مىكند . جهان مادة مطيع أو مىشود ودعايش در ملكوت ، مسموع مىافتد . به خصوص پادشاه در صورتي كه در آيات جبروت بينديشد وبه جهان روشن خويش شوق ورزد وبا عشق نوراني خود را تلطيف كند وبه بخشش ونيكى وبزرگوارى ودادگرى متّصف گردد ، از جهان برين يارى مىشود وبر دشمنان پيروز مىگردد وپرآوازه خواهد ماند . شيخ اشراق در اين باره با استناد به آياتي از قرآن ، چنين پادشاهى را از جمله‌ى « حزب خدا » مىداند كه به فرموده‌ى حق ، پيروز ورستگارند . بعد با تمجيد بسيار به دو تن از پادشاهان داستانى إيران ، فريدون وكيخسرو ، اشاره مىكند كه چون در حد توانايى خويش ، حق را ستايش وپرستش كردند ، از فيض « كيان خرّه » به بزرگى وقدرت رسيده ومنشأ خير وعدل بوده وبر دشمنان خود ضحاك وافراسياب پيروز شده‌اند . مقولات شيخ اشراق ، بر مبناى نظريه‌يى كه در المشارع ، مبتنى بر بىاعتبارى مقولات ، اظهار كرده « 1 » ، در حكمة الاشراق ، شئ موجود در خارج از ذهن را به جوهر وهيئت ( عرض ) تقسيم كرده « 2 » همين روش را در الألواح العمادية ( بندهاى 8 و 9 ) وكلمة التصوف ( بند 9 ) به كار برده است . اما در اللمحات ( بندهاى 4 و 5 ) ، ابتدأ موجود را به جوهر وعرض تقسيم كرده ، بعد مقولات ده‌گانه را آن چنان كه ابن سينا گفته « 3 » آورده است . پس از آن به روش التلويحات « 4 » والمشارع « 5 » آنها را به پنج قسم ، منحصر كرده است . طرح زير ،

--> ( 1 ) ص 284 : « ولولا أنّ العادة جرت بإيرادها [ أي المقولات ] والقول فيها ، ما أوردناها . . . فإنّها قليلة الفائدة ولا يضر التقصير فيها ويكفي تقسيم الماهيات إلى جوهر وعرض . . . » . ( 2 ) ص 61 . ( 3 ) نجات ، چاپ مصر 1357 ه ق ، ص ص 80 - 81 ونيز سهروردى در التلويحات ص ص 7 - 12 والمشارع ص ص 221 - 276 . ( 4 ) ص 11 . ( 5 ) ص ص 278 - 279 .